Use this link to cite:
http://hdl.handle.net/2183/40962 Maldad ilustrada: un viaje por la calumnia en la emblemática del Siglo de Oro
Loading...
Identifiers
Publication date
Authors
Sánchez de Bustamante Albela, Antía
Advisors
Other responsabilities
Universidade da Coruña. Facultade de Filoloxía
Journal Title
Bibliographic citation
Type of academic work
Academic degree
Abstract
[Resumen] Este Trabajo de Fin de Grado tiene por objetivo analizar las representaciones de la calumnia en la tradición emblemática de los siglos XVI y XVII. La complejidad, la amplitud y las ramificaciones del tema, debido a la gran variedad de representaciones del concepto por los diferentes emblemistas, ha llevado a optar por un doble enfoque, basado en criterios geográficos e iconográficos. En lo que concierne al primero, se ha trabajado en los libros de emblemas publicados en castellano en el período comprendido entre 1599 y 1680, dentro de los que se han considerado los Emblemata moralia, de Juan de Horozco, o Empresas morales, de Juan de Borja, entre muchos otros. En lo que atañe al segundo, se han seleccionado dos símbolos —la «serpiente» y la «oscuridad»— que se utilizan de modo reiterativo para representar la «calumnia» como una acción dañina en lo moral y como una tergiversación de la verdad que afecta a lo racional. Ambos casos, la ponzoña y la mordedura de la serpiente, la oscuridad, la confusión y las tinieblas de la mente por oposición a luz de la verdad, manifiestan en sus distintas ocurrencias asociaciones de diverso calado con la identificación de la calumnia con lo pecaminoso, lo herético y lo diabólico. La doble naturaleza iconográfica de los símbolos escogidos también ha requerido emplear dos metodologías diversas para su estudio: en lo que concierne a la serpiente, se ha rastreado el uso del motivo y se ha analizado solo en aquellos casos en que sirve para representar a la calumnia; en lo que atañe a la oscuridad, ha sido necesario abordar el problema desde la naturaleza distinta de su representación debido a la problemática con la que se encuentran los autores al intentar plasmar un concepto abstracto, primero, para después proceder a su análisis en términos morales y conceptuales en los casos en que su representación sirve como referencia a la calumnia y la luz como su contraparte. A lo largo del trabajo se ha demostrado que estos dos tipos de simbología se han unido a través de un elemento común, además del propio concepto de calumnia, que es el diablo, pues, si no es en todas, en la mayoría de las composiciones emblemáticas se alude de modo más o menos explícito a Satanás, representado o bien por la serpiente como una de sus apariencias animales, o bien como las tinieblas vistas como el lugar en el que mora. Para reforzar la idea del demonio como elemento común, también se ha indagado en diferentes escritos de la época que trataron al diablo con el fin de aportar más pruebas para demostrar la tesis de este trabajo a través de las diferentes descripciones o informaciones con las que se solían evocar y definir a este ser. Estas páginas han permitido analizar con detalle dos de las representaciones más comunes de la calumnia, —serpiente y oscuridad—, en su vertiente iconográfica y semántica. Se ha podido establecer también la asociación del concepto de calumnia representados por los símbolos estudiados con el ámbito demoníaco, una referencia que eleva la calumnia al rango de vicio utilizado por el diablo, lo que afinca la visión que los emblemistas tenían de este ser como calumniador por excelencia como bien se expresó en diversos escritos e imágenes contemporáneas de diferentes formas.
[Resumo] Este Traballo de Final de Grado ten por obxectivo analizar as representacións da calumnia na tradición emblemática dos séculos XVI e XVII. Dada a complexidade, a amplitude e as diferentes ramificacións do tema, debido á gran variedade de representación do concepto polos emblemistas, o enfoque viuse limitado a un dobre, baseado en criterios xeográficos e iconográficos. No que atinxe ao primeiro, estas páxinas ocupáronse, fundamentalmente, dos libros de emblemas publicados en castelán entre 1599 e 1680. No que respecta ao segundo, seleccionáronse dous símbolos —a «serpe» e a «escuridade»— que se utilizan de maneira reiterada para representar a «calumnia» como unha acción moralmente daniña e como unha terxiversación da verdade que afecta á racionalidade. Ambos casos, o veleno e a mordedura da serpe, a escuridade, a falsidade e as tebras da mente en oposición á luz da verdade, manifestan nas súas distintas ocorrencias asociacións relacionadas coa identificación da calumnia co pecaminoso, o herético e o diabólico. Debido á diferente natureza iconográfica dos símbolos escollidos, tamén foi necesario empregar dúas metodoloxías diversas para o estudo: en canto á serpe, rastrexouse o uso do motivo e analizouse cando servía para proporcionar unha imaxe á calumnia; no que respecta á escuridade, foi necesario abordar o problema dende a distinta natureza da súa representación, primeiro, para despois analizalo en termos morais e conceptuais onde a súa representación servía como referencia á calumnia e a luz como a súa contrapartida. Durante todo o traballo, demostrouse que estes dous tipos de simboloxía uníronse grazas a un elemento común, ademáis do concepto de calumnia, isto é, o demo. Se non en todas, na maioría das composicións emblemáticas se alude de forma máis ou menos explícita a Satán, representado ou ben pola serpe como unha das súas aparencias animais, ou ben a escuridade vista como o lugar no que habita. Para reforzar a idea do demo como elemento común, indagouse, á súa vez, en diferentes escritos da época que o tratasen co fin de dar máis indicios e demostrar a tesis do traballo a través das diferentes descripcións ou informacións coas que se solía evocar e definir a este ser. Este traballo permitiu analizar dúas das representacións más común da calumnia, —a serpe e a escuridade—, na súa vertente iconográfica e semántica. Foi posible establecer tamén a asociación do concepto de calumnia representado polos símbolos estudados co ámbito demoníaco, unha referencia que eleva a calumnia ao rango de vicio utilizado polo demo, o que afinca a visión de que os emblemistas tiñan deste ser como calumniador por excelencia como ben expresouse en diversos escritos e imaxes contemporáneas de diferentes formas.
[Abstract] The purpose of this essay is to analyze the representations of calumny in the emblematic tradition of the sixteenth and seventeenth centuries. Given the complexity, breadth, and diverse ramifications of the topic, I have approached it by following two complementary paths based on geographical and iconographic criteria. Geographically, my study focuses on emblem books published between 1599 and 1680 in Spain, such as Juan de Horozco’s Emblemata Moralia and Juan de Borja’s Empresas Morales. Iconographically, I have selected two symbols—the serpent and darkness—because of their use in representing calumny as a morally harmful action and a distortion of the truth that affects rationality. In both cases, the serpent’s venom and bite, and the darkness, falsehood, and obscurity of the mind as opposed to the light of truth, manifest various associations related to the identification of slander with sinfulness, heresy, and evil. Due to the different iconographic nature of the chosen symbols, two diverse methodologies were also required. For the serpent, the use of the motif has been traced and analyzed when it served to provide an image of slander. For darkness, it was necessary to first address the issue from the different nature of its representation and then analyze it in moral and conceptual terms, where its representation served as a reference to slander, with light as its counterpart. In these pages, I have shown that these two types of symbolism converge through a common element, in addition to the concept of calumny, which is the demon. In most of the emblematic compositions, the demon refers to Satan explicitly or implicitly, represented by the snake as one of his animal appearances or darkness as his reign. Additionally, to reinforce Satan as a common element, I have researched different writings from these centuries in which the devil is addressed to demonstrate the main idea of this work through diverse descriptions or information that were usually used for mentioning this being. In sum, this work analyzes two common representations of slander—the snake and the darkness—in their iconographic and semantic aspects. Moreover, it has been possible to establish an association of the concept of calumny, represented by the studied symbols, with the demonic realm. This reference elevates calumny to a vice used by the devil, which establishes the emblemists’ vision of this being as the slanderer par excellence, as seen in various contemporary writings and images.
[Resumo] Este Traballo de Final de Grado ten por obxectivo analizar as representacións da calumnia na tradición emblemática dos séculos XVI e XVII. Dada a complexidade, a amplitude e as diferentes ramificacións do tema, debido á gran variedade de representación do concepto polos emblemistas, o enfoque viuse limitado a un dobre, baseado en criterios xeográficos e iconográficos. No que atinxe ao primeiro, estas páxinas ocupáronse, fundamentalmente, dos libros de emblemas publicados en castelán entre 1599 e 1680. No que respecta ao segundo, seleccionáronse dous símbolos —a «serpe» e a «escuridade»— que se utilizan de maneira reiterada para representar a «calumnia» como unha acción moralmente daniña e como unha terxiversación da verdade que afecta á racionalidade. Ambos casos, o veleno e a mordedura da serpe, a escuridade, a falsidade e as tebras da mente en oposición á luz da verdade, manifestan nas súas distintas ocorrencias asociacións relacionadas coa identificación da calumnia co pecaminoso, o herético e o diabólico. Debido á diferente natureza iconográfica dos símbolos escollidos, tamén foi necesario empregar dúas metodoloxías diversas para o estudo: en canto á serpe, rastrexouse o uso do motivo e analizouse cando servía para proporcionar unha imaxe á calumnia; no que respecta á escuridade, foi necesario abordar o problema dende a distinta natureza da súa representación, primeiro, para despois analizalo en termos morais e conceptuais onde a súa representación servía como referencia á calumnia e a luz como a súa contrapartida. Durante todo o traballo, demostrouse que estes dous tipos de simboloxía uníronse grazas a un elemento común, ademáis do concepto de calumnia, isto é, o demo. Se non en todas, na maioría das composicións emblemáticas se alude de forma máis ou menos explícita a Satán, representado ou ben pola serpe como unha das súas aparencias animais, ou ben a escuridade vista como o lugar no que habita. Para reforzar a idea do demo como elemento común, indagouse, á súa vez, en diferentes escritos da época que o tratasen co fin de dar máis indicios e demostrar a tesis do traballo a través das diferentes descripcións ou informacións coas que se solía evocar e definir a este ser. Este traballo permitiu analizar dúas das representacións más común da calumnia, —a serpe e a escuridade—, na súa vertente iconográfica e semántica. Foi posible establecer tamén a asociación do concepto de calumnia representado polos símbolos estudados co ámbito demoníaco, unha referencia que eleva a calumnia ao rango de vicio utilizado polo demo, o que afinca a visión de que os emblemistas tiñan deste ser como calumniador por excelencia como ben expresouse en diversos escritos e imaxes contemporáneas de diferentes formas.
[Abstract] The purpose of this essay is to analyze the representations of calumny in the emblematic tradition of the sixteenth and seventeenth centuries. Given the complexity, breadth, and diverse ramifications of the topic, I have approached it by following two complementary paths based on geographical and iconographic criteria. Geographically, my study focuses on emblem books published between 1599 and 1680 in Spain, such as Juan de Horozco’s Emblemata Moralia and Juan de Borja’s Empresas Morales. Iconographically, I have selected two symbols—the serpent and darkness—because of their use in representing calumny as a morally harmful action and a distortion of the truth that affects rationality. In both cases, the serpent’s venom and bite, and the darkness, falsehood, and obscurity of the mind as opposed to the light of truth, manifest various associations related to the identification of slander with sinfulness, heresy, and evil. Due to the different iconographic nature of the chosen symbols, two diverse methodologies were also required. For the serpent, the use of the motif has been traced and analyzed when it served to provide an image of slander. For darkness, it was necessary to first address the issue from the different nature of its representation and then analyze it in moral and conceptual terms, where its representation served as a reference to slander, with light as its counterpart. In these pages, I have shown that these two types of symbolism converge through a common element, in addition to the concept of calumny, which is the demon. In most of the emblematic compositions, the demon refers to Satan explicitly or implicitly, represented by the snake as one of his animal appearances or darkness as his reign. Additionally, to reinforce Satan as a common element, I have researched different writings from these centuries in which the devil is addressed to demonstrate the main idea of this work through diverse descriptions or information that were usually used for mentioning this being. In sum, this work analyzes two common representations of slander—the snake and the darkness—in their iconographic and semantic aspects. Moreover, it has been possible to establish an association of the concept of calumny, represented by the studied symbols, with the demonic realm. This reference elevates calumny to a vice used by the devil, which establishes the emblemists’ vision of this being as the slanderer par excellence, as seen in various contemporary writings and images.
Description
Editor version
Rights
Os titulares dos dereitos de propiedade intelectual autorizan a visualización do contido deste traballo a través de Internet, así como a súa reproducción, gravación en soporte informático ou impresión para o seu uso privado e/ou con fins de estudo e de investigación. En nengún caso se permite o uso lucrativo deste documento. Estos dereitos afectan tanto ao resumo do traballo como ao seu contido. Los titulares de los derechos de propiedad intelectual autorizan la visualización del contenido de este trabajo a través de Internet, así como su reproducción, grabación en soporte informático o impresión para su uso privado y/o con fines de estudio e investigación. En ningún caso se permite el uso lucrativo de este documento. Estos derechos afectan tanto al resumen del trabajo como a su contenido.






