Intervenciones de enfermería frente a los principales efectos secundarios inducidos por quimioterapia en pacientes oncológicos: revisión bibliográfica

Loading...
Thumbnail Image

Identifiers

Publication date

Authors

Iturrioz Torrecilla, Claudia

Advisors

Pérez Taboada, Mónica Aurora

Other responsabilities

Journal Title

Bibliographic citation

Type of academic work

Abstract

[Resumo] Introducción. O cancro e os tratamentos oncolóxicos supoñen un importante problema de saúde debido á elevada incidencia e ao impacto dos seus efectos secundarios, como a fatiga, as náuseas e os vómitos, no benestar do paciente oncolóxico. Neste contexto, a enfermaría oncolóxica desempeña un papel fundamental na atención integral e humanizada, orientada ao control dos síntomas, ao benestar físico e emocional, ademais do acompañamento continuo. Por iso, o emprego de ferramentas non farmacolóxicas complementarias ao tratamento habitual favoreceu unha abordaxe holística e centrada nas necesidades individuais desta poboación. Obxectivo. A través deste traballo preténdese coñecer a eficacia das intervencións enfermeiras non farmacolóxicas no manexo de síntomas como a fatiga, as náuseas e os vómitos inducidos pola quimioterapia en pacientes oncolóxicos. Ademais, búscase avaliar o impacto das estratexias complementarias sobre a calidade de vida e o benestar do paciente. Metodoloxía. Levouse a cabo unha revisión bibliográfica nas bases de datos PUBMED, SCOPUS, CINAHL, LILACS e DIALNET. Empregáronse palabras clave como “chemotherapy”, “Oncology Nursing”, “nursing care”, “nausea”, “vomiting” e “fatigue”, combinadas mediante operadores booleanos e descritores MeSH e DeCS. Incluíronse artigos publicados entre 2021 e 2026, en inglés, portugués e español, centrados en poboación adulta. Tras a aplicación dos criterios de inclusión e exclusión xunto co método PRISMA, seleccionáronse 8 documentos con amplo rigor metodolóxico. Resultados. A evidencia científica examinada mostra que as intervencións enfermeiras non farmacolóxicas desempeñan un papel fundamental no manexo da fatiga, das náuseas e dos vómitos inducidos pola quimioterapia. Estratexias como a acupresión, o xenxibre, a aromaterapia, o exercicio físico, o mindfulness, os probióticos e as terapias psicolóxicas evidenciaron efectos positivos no control destes síntomas. Ademais, os estudos destacan a importancia do acompañamento e da atención individualizada destes pacientes. Discusión. Como resultado final, a evidencia recollida mostra un consenso respecto á relevancia do papel da enfermaría na implementación de estratexias non farmacolóxicas útiles para favorecer o manexo dos síntomas asociados á quimioterapia, fomentar a adherencia terapéutica e mellorar a satisfacción co tratamento. Ademais, destaca a importancia da detección precoz dos síntomas, do acompañamento integral e da aplicación de terapias complementarias. Conclusión. Este traballo evidencia que o emprego de diversas estratexias enfermeiras non farmacolóxicas, como a acupresión, o xenxibre, a aromaterapia, o exercicio físico ou o mindfulness, constitúe unha ferramenta segura, accesible e eficaz para o control da fatiga oncolóxica, das náuseas e dos vómitos en pacientes oncolóxicos tratados con quimioterapia. Aínda que non se pode determinar cal delas é a máis efectiva debido á falta de estudos comparativos e ás diferenzas metodolóxicas, os achados reforzan a importancia de continuar investigando e evidencian, ao mesmo tempo, o papel fundamental da enfermaría no coidado oncolóxico.
[Resumen] Introducción. El cáncer y los tratamientos oncológicos suponen un problema importante de salud debido a la elevada incidencia e impacto de sus efectos secundarios, como la fatiga, las náuseas y los vómitos, en el bienestar del paciente oncológico. En este contexto, la enfermería oncológica desempeña un papel fundamental en la atención integral y humanizada, orientada al control de síntomas, bienestar físico y emocional además del acompañamiento continuo. Por ello, el empleo de herramientas no farmacológicas complementarias a su tratamiento habitual ha favorecido el abordaje holístico y centrado en las necesidades individuales de la población. Objetivo. A través de este trabajo se pretende conocer la eficacia de las intervenciones enfermeras no farmacológicas en el manejo de síntomas como la fatiga, las náuseas y los vómitos inducidos por quimioterapia en pacientes oncológicos. Además de evaluar el impacto de estrategias complementarias sobre la calidad de vida y el bienestar del paciente. Metodología. Se llevó a cabo una revisión bibliográfica en las bases de datos PUBMED, SCOPUS, CINAHL, LILACS y DIALNET. Se emplearon palabras clave como “chemotherapy”, “Oncology Nursing”, “nursing care”, “nausea”, “vomiting”, y “fatigue” combinadas con operadores booleanos y descriptores MeSH y DeCS. Se incluyeron artículos publicados entre 2021 y 2026, en inglés, portugués y español centrados en población adulta. Tras la aplicación de criterios de inclusión y exclusión junto con el método PRISMA, se seleccionaron 8 documentos con amplio rigor metodológico. Resultados. La evidencia científica examinada muestra que las intervenciones enfermeras no farmacológicas suponen un papel imprescindible en el manejo de los síntomas. Estrategias como la acupresión, el jengibre, la aromaterapia, el ejercicio físico, el mindfulness, los probióticos y las terapias psicológicas evidenciando efectos positivos sobre su manejo. Los documentos muestran la importancia del acompañamiento y de la atención individualizada de estos individuos. Discusión. Como resultado final, la evidencia recogida muestra un consenso en cuanto a la relevancia del papel de la enfermería en la implementación de estrategias no farmacológicas útiles para favorecer el manejo de síntomas asociados a la quimioterapia, fomentar la adherencia terapéutica y la satisfacción del tratamiento. Destacando a su vez la importancia de la detección precoz de los síntomas, el acompañamiento integral y la aplicación de terapias complementarias. Conclusión. Este trabajo evidencia que el empleo de diversas estrategias enfermeras no farmacológicas como la acupresión, el jengibre, la aromaterapia, el ejercicio físico o el mindfulness, son herramientas seguras, accesibles y eficaces para el control de la fatiga oncológica, las náuseas y los vómitos en pacientes oncológicos tratados con quimioterapia. Aunque no se puede indicar cuál es la más efectiva como consecuencia de la falta de estudios comparativos y las diferentes metodologías, los hallazgos refuerzan la importancia de continuar investigando, evidenciando a su vez el papel fundamental de la enfermería en el cuidado oncológico.
[Abstract] Introduction. Cancer and oncological treatments represent an important health problem due to the high incidence and impact of their side effects, such as fatigue, nausea, and vomiting, on the well-being of oncology patients. In this context, oncology nursing plays a fundamental role in comprehensive and humanized care, focused on symptom control, physical and emotional well-being, as well as continuous support. Therefore, the use of non-pharmacological tools complementary to conventional treatment has promoted a holistic approach focused on the individual needs of the population. Objetive. The aim of this study is to determine the effectiveness of non-pharmacological nursing interventions in the management of symptoms such as fatigue, nausea, and chemotherapy-induced vomiting in oncology patients. In addition, it seeks to evaluate the impact of complementary strategies on patients’ quality of life and well-being. Methodology. A bibliographic review was carried out in the PUBMED, SCOPUS, CINAHL, LILACS, and DIALNET databases. Keywords such as “chemotherapy”, “Oncology Nursing”, “nursing care”, “nausea”, “vomiting”, and “fatigue” were used, combined with Boolean operators and MeSH and DeCS descriptors. Articles published between 2021 and 2026, in English, Portuguese, and Spanish, focused on the adult population were included. After applying inclusion and exclusion criteria together with the PRISMA method, 8 documents with broad methodological rigor were selected. Results. The scientific evidence examined shows that non-pharmacological nursing interventions play an essential role in the management of chemotherapy-induced fatigue, nausea, and vomiting. Strategies such as acupressure, ginger, aromatherapy, physical exercise, mindfulness, probiotics, and psychological therapies demonstrated positive effects on symptom management. The documents also highlight the importance of support and individualized care for these patients. Discussion. As a final result, the evidence collected shows a consensus regarding the relevance of the nursing role in the implementation of useful non-pharmacological strategies to improve the management of chemotherapy-associated symptoms, promote treatment adherence, and increase treatment satisfaction. It also highlights the importance of early symptom detection, comprehensive support, and the application of complementary therapies. Conclusion. This study demonstrates that the use of various non-pharmacological nursing strategies, such as acupressure, ginger, aromatherapy, physical exercise, or mindfulness, are safe, accessible, and effective tools for controlling cancer-related fatigue, nausea, and vomiting in oncology patients undergoing chemotherapy. Although it is not possible to determine which intervention is the most effective due to the lack of comparative studies and the different methodologies used, the findings reinforce the importance of continuing research while also highlighting the fundamental role of nursing in oncology care.

Description

Editor version

Rights

Os titulares dos dereitos de autor autorizan a visualización do contido desta obra a través de Internet, así como a súa reprodución, gravación en soporte informático ou impresión para uso privado ou con fins de investigación. En ningún caso se permite o uso lucrativo deste documento. Estes dereitos afectan tanto ao resumo da obra como ao seu contido. Los titulares de los derechos de propiedad intelectual autorizan la visualización del contenido de este trabajo a través de Internet, así como su reproducción, grabación en soporte informático o impresión para su uso privado o con fines de investigación. En ningún caso se permite el uso lucrativo de este documento. Estos derechos afectan tanto al resumen del trabajo como a su contenido.