Aplicación terapéutica del aceite de coco en salud oral

Loading...
Thumbnail Image

Identifiers

Publication date

Authors

Pardiñas López, Simón

Other responsabilities

Journal Title

Bibliographic citation

Type of academic work

Abstract

[Resumen] La periodontitis es una de las enfermedades inflamatorias crónicas más prevalentes a nivel global y, al mismo tiempo, la principal causa de pérdida dentaria en la población adulta. La implantología moderna ha permitido restaurar la función masticatoria y la estética en pacientes edéntulos o parcialmente edéntulos, pero la periimplantitis sigue representando una complicación biológica relevante por su asociación con inflamación crónica de los tejidos periimplantarios, pérdida ósea progresiva y riesgo de fracaso del implante. Este trabajo se sitúa en ese cruce entre necesidad clínica y mecanismos biológicos, y propone una lectura integrada basada en cuatro componentes complementarios: primero, la evaluación de la eficacia antimicrobiana e inmunomoduladora de un coadyuvante natural, el aceite de coco, empleado como enjuague en la fase previa a la instrumentación periodontal; segundo, la valoración de su eficacia clínica y funcional en parámetros periodontales estándares, en medidas objetivas de halitosis y en resultados percibidos por los pacientes mediante herramientas validadas; tercero, el análisis epigenético piloto de la metilación global del ADN en tejidos periimplantarios afectados por periimplantitis frente a tejidos periodontalmente sanos; y cuarto, la síntesis de la evidencia sobre el uso de factores de crecimiento como coadyuvantes en el tratamiento de enfermedades periimplantarias. La evaluación del coadyuvante natural se planteó como un ensayo clínico aleatorizado y controlado en el que se comparó un enjuague a base de aceite de coco con clorhexidina al 0,12% y con un placebo organolépticamente comparable. La asignación a los tres brazos fue al azar, y la recogida de muestras se realizó en tres momentos definidos con el fin de distinguir el efecto atribuible al enjuague del que corresponde a la instrumentación periodontal no quirúrgica. Se establecieron, por tanto, un punto basal antes de los enjuagues, un punto al término del periodo de enjuagues y un punto posterior a la instrumentación, de manera que se pudiese seguir la evolución temporal del microbioma y de los mediadores inflamatorios, así como el impacto clínico y funcional en las variables seleccionadas. La caracterización microbiana se basó en la secuenciación del gen 16S rRNA en saliva y en fluido crevicular, con procedimientos de control de calidad, asignación taxonómica y estimación de riqueza y diversidad alfa y beta; adicionalmente se calculó un índice de disbiosis que captura la desviación global de cada muestra respecto a un perfil de referencia asociado a salud para evitar interpretaciones excesivamente centradas en uno o dos taxones. En paralelo, se cuantificaron citocinas proinflamatorias en saliva, con atención específica a IL-6 y TNF-α, mediante ELISA estandarizado con secuenciaciones en duplicado y normalización de concentraciones. El laboratorio se mantuvo ciego respecto a la asignación de tratamientos, y se emplearon controles negativos y positivos para monitorizar posibles contaminaciones y verificar rendimientos de amplificación y de detección. Desde el punto de vista del muestreo, se adoptaron protocolos de higiene previa y de evitar consumir alimentos, bebidas y colutorios en las horas previas para minimizar interferencias en los perfiles salivales. Las muestras se conservaron en frío y, cuando fue preciso, se centrifugaron para eliminar detritos. El ADN se extrajo siguiendo procedimientos validados, se cuantificó y su integridad se comprobó antes de la amplificación. Las bibliotecas de 16S se prepararon con los controles pertinentes y se efectuaron las secuenciaciones con criterios uniformes de calidad. Para los análisis de diversidad se recurrió a métricas como Shannon para alfa diversidad, Bray-Curtis y UniFrac para beta diversidad y a representaciones en coordenadas principales para visualizar el desplazamiento comunitario a lo largo del tiempo y por grupo. El índice de disbiosis se calculó como medida agregada, de modo que la interpretación del efecto de los enjuagues no dependiera de las oscilaciones de un único género o especie. En el periodo de enjuagues, los resultados microbiológicos mostraron una reducción significativa de la carga bacteriana tanto en nichos supragingivales como subgingivales en el grupo de aceite de coco. En el análisis composicional se observó un descenso de taxones asociados a estados de inflamación crónica, con especial relevancia de miembros de los complejos rojo y naranja, mientras que se conservó o incluso aumentó la representación relativa de géneros comensales típicamente asociados a salud, como Streptococcus, Actinomyces, Gemella y Veillonella. Si se contrasta con la acción de la clorhexidina, que actúa de forma más amplia sobre el conjunto bacteriano, el comportamiento del aceite de coco puede describirse como una intervención de especificidad relativa en la que la base comensal sufre menos impacto en período estudiado. Este matiz es importante porque, en la práctica, la estabilidad de la comunidad depende de mantener un núcleo de especies que sostienen la homeostasis; por tanto, un coadyuvante que reduzca de manera preferente los taxones implicados en patogénesis y respete los comensales, favorece la recuperación de una ecología compatible con salud tras el tratamiento periodontal. El análisis de citocinas respalda esta interpretación...
[Resumo] A periodontite é unha das enfermidades inflamatorias crónicas máis prevalentes a nivel global e, ao mesmo tempo, a principal causa de perda dentaria na poboación adulta. A implantoloxía moderna permitiu restaurar a función masticatoria e a estética en pacientes edéntulos ou parcialmente edéntulos, pero a periimplantite segue representando unha complicación biolóxica relevante pola súa asociación con inflamación crónica dos tecidos periimplantarios, perda ósea progresiva e risco de fracaso do implante. Este traballo sitúase nese cruce entre necesidade clínica e mecanismos biolóxicos, e propón unha lectura integrada baseada en catro compoñentes complementarios: primeiro, a avaliación da eficacia antimicrobiana e inmunomoduladora dun coadxuvante natural, o aceite de coco, empregado como enxaugue na fase previa á instrumentación periodontal; segundo, a valoración da súa eficacia clínica e funcional en parámetros periodontais estándar, en medidas obxectivas de halitose e en resultados percibidos polos pacientes mediante ferramentas validadas; terceiro, a análise epixenética piloto da metilación global do ADN en tecidos periimplantarios afectados por periimplantite fronte a tecidos periodontalmente sans; e cuarto, a síntese da evidencia sobre o uso de factores de crecemento como coadxuvantes no tratamento de enfermidades periimplantarias. A avaliación do coadxuvante natural prantexouse como un ensaio clínico aleatorizado e controlado no que se comparou un enxaugue a base de aceite de coco con clorhexidina ao 0,12% e cun placebo organolépticamente comparable. A asignación aos tres brazos foi aleatoria, e a recollida de mostras realizouse en tres momentos definidos co fin de distinguir o efecto atribuíble ao enxaugue do que corresponde á instrumentación periodontal non cirúrxica. Establecéronse, polo tanto, un punto basal antes dos enxaugues, un punto ao termo do período de enxaugues e un punto posterior á instrumentación, de maneira que se puidese seguir a evolución temporal do microbioma e dos mediadores inflamatorios, así como o impacto clínico e funcional nas variables seleccionadas. A caracterización microbiana baseouse na secuenciación do xene 16S rRNA en saliva e en fluído crevicular, con procedementos de control de calidade, asignación taxonómica e estimación de riqueza e diversidade alfa e beta; adicionalmente, calculouse un índice de disbiose que captura a desviación global de cada mostra respecto dun perfil de referencia asociado á saúde para evitar interpretacións excesivamente centradas nun ou dous taxóns. En paralelo, cuantificáronse citocinas proinflamatorias en saliva, con atención específica a IL-6 e TNF-α, mediante ELISA estandarizado con determinacións en duplicado e normalización de concentracións. O laboratorio mantívose cego respecto da asignación de tratamentos, e empregáronse controis negativos e positivos para monitorizar posibles contaminacións e verificar rendementos de amplificación e de detección. Desde o punto de vista do mostreo, adoptáronse protocolos de hixiene previa e de evitar o consumo de alimentos, bebidas e colutorios nas horas anteriores para minimizar interferencias nos perfís salivares. As mostras conserváronse en frío e, cando foi preciso, centrifugáronse para eliminar detritos. O ADN extraeuse seguindo procedementos validados, cuantificouse e comprobouse a súa integridade antes da amplificación. As bibliotecas de 16S preparáronse cos controis pertinentes e efectuáronse as secuenciacións con criterios uniformes de calidade. Para as análises de diversidade recorriuse a métricas como Shannon para diversidade alfa, Bray-Curtis e UniFrac para diversidade beta e a representacións en coordenadas principais para visualizar o desprazamento comunitario ao longo do tempo e por grupo. O índice de disbiose calculouse como medida agregada, de xeito que a interpretación do efecto dos enxaugues non dependese das oscilacións dun único xénero ou especie. No período de enxaugues, os resultados microbiolóxicos amosaron unha redución significativa da carga bacteriana tanto en nichos subenxivais como suprenxivais no grupo de aceite de coco. No análise composicional observouse un descenso de taxóns asociados a estados de inflamación crónica, con especial relevancia de membros dos complexos vermello e laranxa, mentres que se preservou ou mesmo aumentou a representación relativa de xéneros comensais tipicamente asociados á saúde, como Streptococcus, Actinomyces, Gemella e Veillonella. Se se contrasta coa acción da clorhexidina, que actúa de forma máis ampla sobre o conxunto bacteriano, o comportamento do aceite de coco pode describirse como unha intervención de especificidade relativa na que a base comensal sofre menos impacto no período estudado. Este matiz é importante porque, na práctica, a estabilidade da comunidade depende de manter un núcleo de especies que sosteñen a homeostase; por tanto, un coadxuvante que reduza de maneira preferente os taxóns implicados na patoxénese e respecte os comensais favorece a recuperación dunha ecoloxía compatible coa saúde tras o tratamento periodontal...
[Abstract] Periodontitis is one of the most prevalent chronic inflammatory diseases worldwide and the leading cause of tooth loss in adults. Dental implants have become the standard of care for replacing missing teeth; however, implant failure due to peri-implantitis remains a major clinical concern. Despite the high burden of these conditions, there is still a lack of sustainable, biologically targeted adjunctive treatments, as well as an incomplete understanding of the epigenetic mechanisms involved in tissue destruction. Given the multifactorial nature of periodontal and peri-implant diseases, this thesis explores a complementary approach by integrating clinical evaluation, patient-reported outcomes, microbiological and inflammatory biomarkers, and the epigenetic profile to analyze disease progression and potential therapeutic alternatives. First, a randomized controlled clinical trial was conducted to evaluate the antimicrobial and anti-inflammatory efficacy of coconut oil (CO) as an adjunct to non-surgical periodontal therapy. Results confirmed that CO significantly improved clinical parameters such as probing depth, clinical attachment level, bleeding on probing, and plaque index. These benefits were comparable to those achieved with chlorhexidine (CHX) but with fewer adverse effects. From a microbiological perspective, the use of CO was associated with a significant reduction in both subgingival and supragingival bacterial load, including key periodontopathogenic species. Moreover, massive sequencing analyses indicated a positive modulation of the oral microbiome, with a decrease in bacteria associated with chronic inflammation and a relative preservation of beneficial species, suggesting a more selective antimicrobial effect than that of CHX. Importantly, the use of CO was also associated with a reduction in pro-inflammatory cytokine levels and an improvement in oral health-related quality of life, further supporting its potential as a natural and well-tolerated adjunct in periodontal treatment. Secondly, a pilot epigenetic study was carried out to evaluate global DNA methylation in peri-implant tissues affected by peri-implantitis compared to periodontally healthy tissues. Although no significant differences in global methylation levels were observed between diseased and healthy sites, gingival tissues consistently showed higher methylation than adjacent bone in both groups. These findings suggest a tissue-specific epigenetic response within the same inflammatory microenvironment and highlight the need to explore gene-specific methylation profiles related to inflammation and cytokine regulation. The rationale for investigating biological modulators of the inflammatory response was further extended through on systematic review conducted within this project, focused on the use of growth factors in the treatment of peri-implant diseases. These proteins, capable of stimulating tissue regeneration, promoting wound healing, and modulating inflammation, represent a biologically targeted strategy that, together with adjunctive therapies such as coconut oil, could complement traditional mechanical approaches. Within this framework, strategies capable of reducing chronic inflammation and modulating the oral microbiota, such as coconut oil, may have an adjunctive role in periodontitis and peri-implantitis. Taken together, these studies provide new insights into the clinical and molecular dimensions of periodontal and peri-implant diseases. They offer preliminary evidence that coconut oil can act not only as an effective therapeutic alternative to chlorhexidine in periodontitis, but also as a preventive tool against peri-implantitis, particularly when considering its anti-inflammatory effects and the epigenetic parallels between both conditions.

Description

Editor version

Rights

Os titulares dos dereitos de propiedade intelectual autorizan a visualización do contido desta tese a través de Internet, así como a súa reprodución, gravación en soporte informático ou impresión para o seu uso privado e/ou con fins de estudo e de investigación. En ningún caso se permite o uso lucrativo deste documento. Estes dereitos afectan tanto ao resumo da tese como ao seu contido Los titulares de los derechos de propiedad intelectual autorizan la visualización del contenido de esta tesis a través de Internet, así como su reproducción, grabación en soporte informático o impresión para su uso privado o con fines de investigación. En ningún caso se permite el uso lucrativo de este documento. Estos derechos afectan tanto al resumen de la tesis como a su contenido