Educación Ambiental como instrumento para a conservación da biodiversidade: Proxecto de ciencia cidadá “Be Butterfly Friendly”

Abstract

A perda de biodiversidade é un dos problemas máis urxentes aos que se enfronta o planeta. Os insectos, un dos grupos máis diversos e abundantes, desempeñan funcións esenciais no funcionamento dos ecosistemas e por iso pénsase que están entre os grupos máis afectados pola mencionada perda de diversidade. Entre os grupos máis estudados e carismáticos entre o público están as bolboretas, combinadas coa súa facilidade de identificación. Este grupo foi moi utilizado como modelo de estudo e como indicador biolóxico xa que responde rapidamente aos cambios ambientais. É común que as causas deste descenso están relacionadas coa perda e fragmentación de hábitats, o uso de agroquímicos e o cambio climático, e posiblemente a acción sinérxica entre estes factores, sendo moitas das especies avaliadas pola Lista Vermella da Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais que se atopan en algún nivel de risco de extinción. Neste traballo presentaranse os resultados preliminares do primeiro curso do proxecto de ciencia cidadá “Be Butterfly Friendly” implantado no concello de Oeiras. Posto en marcha en 2023-24, este proxecto enmárcase nun plan de acción para reverter o descenso dos lepidópteros, que ademais de vixiar a diversidade de bolboretas en hortas e hortas escolares ten un forte compoñente de educación ambiental. Algúns dos obxectivos do proxecto inclúen promover a participación activa da cidadanía, mozos estudantes e técnicos de medio ambiente na recollida de datos de seguimento de bolboretas e outros insectos, a construción de xardíns de bolboretas e a sementeira de plantas hóspedes e néctareiras que promovano aumento da biodiversidade. O proxecto ten dúas fases: a primeira corresponde á formación do profesorado e a segunda fase estrutúrase en cinco accións. A especie insignia do proxecto é Melitaea aetherie, ou Southern Fritillary, unha especie endémica do Mediterráneo, clasificada como “Preocupación Menor” en Europa e como “Vulnerable” nas Listas Vermellas de Italia e Portugal, e que actualmente se pensa que está extinguida localmente no Concello de Oeiras. Deste xeito, destacamos a importancia de conservar as bolboretas e a biodiversidade en xeral.